BİR BOLULUNUN GÖZÜYLE ATA YURDUMUZ ORTA ASYA

Diplomatik bir göreve atanmıştım. Kazakistan’da, T.C. Almatı Büyükelçilik’ nde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Müşaviri olarak göreve başlamıştım.
Türkiye’ den kuş uçumu beşbin kilometre uzaktaki ata yurduna uçakla altı saatte ulaştım. Merak içindeydim, Orta Asya ne kadar Türktü? Buralarda Türkçe nasıl konuşuluyordu? Anadolu’daki ve Orta Asya’ daki Türkler birbirlerine ne kadar benziyordu?
2004 yılının Ağustos ayında Almatı’ nın “Ziloni Pazar” nda (Yeşil Pazar)meyve ve sebze alacaktım. Bir taraftan alışveriş yaparken bir taraftanda dikkatle etrafı gözlüyor ve dinliyordum. Giyimi bizim köylerimizdekine benzeyen eli kınalı yaşlı Kazak kadınına; elimdeki Rusça sözlüğe de bakarak ve sattığı patatesi göstererek sordum.
- Kartukça kança? Dedim.
Kazakçada “kança” bizdeki “kaça” sorusu anlamına geliyordu.
- Toksan tenge. Dedi.
Anladım ki “toksan” bizim “doksan” dı. Sonradan öğrendim. Türkçede ve Kazakçada bütün rakamlar, tıpatıp aynıydı.
- “Taza” mı? Dedim. Yine patatesleri göstererek,
- “Bıldırın” Dedi ihtiyar Kazak kadın.
Buda bizim köylerimizde kullanılan “ bıldır ” idi ve geçen yıl anlamına geliyordu.

Pazardan çıkarken daha da ilginç bir şey oldu. Orta yaşlı iki kadın heyecanla ve yakınmalı bir ifadeyle konuşuyorlardı. Kulak verdim. Bana çok tanıdık gelen bir söz işittim.
- “Kızgım sengi aytaymın , kelinim sen tıngda.” diyordu.

Bolumuz' da da çok söylenen bu söz “Kızım sana söylüyorum gelinim sen dinle” sözünden başkası değildi.
O zaman tam olarak anladım ki Orta Asya’ da konuşulan bizim Türkçemiz ve biz bu topraklardan gelmiştik.
Ankara bulvarlarındaki tabelalarda yazılan ve ülkemizde konuşulan Türkçedeki yabancılaşmayı görünce, saptadığım ürkütücü gerçek şuydu;
Bir millet ki dili Adriyatik’ ten Çin Seddi’ ne kadar konuşulur. Fakat; üzülmemek elde değil, bu güzel dil günden güne unutulur…

Orta Asyada dört yıl görev yaptım. İzlenimlerimi bu satırlarımı okuyan sizlerle paylaşmak isterim.
Kazakları, Kırgızları, Uygurları, Özbekleri, Türkmenleri, Azerileri, Tatarları, Başkurtları, Karakalpakları ve Altay Türklerini yakından tanıma fırsatı buldum. Stalin’in Kafkasya dan sürgün ettiği Ahiska Türklerinin ne zorluklar çektiklerini kendilerinden dinledim. Türkçemizi farklı konuşan bu akraba uluslar şu anda orta asyanın esas sahipleridirler. Rusya’nın ve Çin ‘in etkisi altında birbirlerinden kopuk bir yaşam içindedirler. Ulusal benliklerini bütün zorlamalara karşın kaybetmemişlerdir. Bununla beraber, kurdukları ulusal devletlerinde kendi halkının egemenliği zayıftır. Kendi aralarında ve Türkiye ile beraber hareket etmeleri çok zor görünmektedir.
Şu an için sağlanması en hayırlı olan durum, bu akraba ulusların dostumuz olmayan devletlere arka bahçe olmamasıdır. Bizimle ilişkilerinin karşılıklı kazanca dayalı kardeşlik içinde gelişmesi hedefimiz olmalıdır.
Bu bölge için Enver Paşa gibi hayalci değil, Atatürk gibi gerçekçi beklentiler içinde olmak gerektiğini düşünmekteyim. Değişen dünya şartlarına göre dikkatle oluşturulacak politikalar cesaretle uygulanmalıdır. Türkiye Cumhuriyeti peşinden gidilecek önem ve güçte olmadıkça Orta Asya’da ki akraba ulusların bizimle birlikte hareken etmeyecekleri görünmektedir. Bununla beraber Türk aleminin coğrafi, kültürel ve ekonomik değeri çok önemlidir. Bizler bu durumun her koşulda diğer dünya milletlerinden daha fazla farkında olmalıyız.