BAŞKANLIK-YARI BAŞKANLIK

2011 Genel Seçimleri sonrası yeni Anayasa tartışmaları şimdiden başlamıştır. Sn. Başbakan başkanlık sisteminden yana olduğunu vurgulamıştır.

Başkanlık sistemi, ülkemizde hiç uygulanmamış bir sistem olup halkımız konuya yabancıdır. Başkanlık sisteminin ana unsurları şu şekilde sayılabilir:

1- Başkan, halk tarafından doğrudan doğruya belirli süreli olarak seçilir.
2- Hükümet üyelerini bizzat başkan seçer ve azledebilir.
3- Başkan hükümet üyelerinin görüşlerine uymak zorunda değildir.
4- Hükümet üyeleri yasama organı üyeleri arasından seçilir ancak seçildikten sonra üyelikleri düşer.
5- (Başbakan-Cumhurbaşkanı) ayrımı yoktur.
6- Başkan yasama organının çalışmasına katılamaz.
7- Yasama yürütmeyi feshedemez.

Uygulama ABD, başta olmak üzere 40 ülkede uygulanmaktadır.

Tartışılan ve önerilen ikinci sistem (Yarı Başkanlık) sistemidir. Yarı başkanlık sisteminin ana unsuru şu şekilde sayılabilir:

1- Cumhurbaşkanını halk seçer
2- Fiili olarak yürütmenin başı devlet başkanıdır.
3- Yürütme kurulu iki başlıdır. Yürütme görevini Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu üslenmiştir.
4- Bakanlar Kurulu yasama organının güvenine dayanır. Bu demektir ki yasama organı mevcut bakanlar kurulunu güvensizlik oyu ile düşürebilir.
Uygulama Çin-Rusya ve Fransa başarılıdır.

Başkanlık sistemi, İSTİKRAR, HIZLI KARAR MEKANİZMASI OLUŞTURMASI gerekçesiyle taraftar bulmaktadır. Başkanlık sistemi özellikle hızlı karar alma, istikrar gerektiren olağanüstü durumlarda doğru bir seçim olabilir.

Ancak, lider (başkan) uygulamalarıyla halk gözünde sevimsiz hale gelebilir. Ayrıca demokratik denetim unsurlarının yeterince güçlü olmadığı ülkelerde totaliter sisteme kolaylıklı dönüşme olasılığı göz ardı edilmemelidir.

Ayrıca başkanın kişiliğine sıkı sıkıya bağlı sistem, başkanın güçlü, yetenekli olduğu dönemlerde iyi yürür. Ama güçsüz, bilgisiz, karar yeteneği zayıf başkanların döneminde devlet zaafı yaratır ve süresi doluncaya kadar bu tip başkanı görevden alma imkanı da yoktur.

Türkiye Cumhurbaşkanının halk tarafından doğrudan seçimini kabul etmiştir. Mevcut parlamenter sistemle bütünleştiğinde Cumhurbaşkanının yetki ve sorumluluğunu arttırarak yarı başkanlık sistemine kolaylıkla adapte olabilir.